Sürekli erteliyor ve hiçbir şey yapmak istemiyorsanız dikkat! – Sağlık Haberleri

Gündüz süresinin kısalması ve havaların soğuması, açık alan aktivitelerinin azalmasına sebep olur. Klinik Psikolog Burçin Deniz’e göre, bu değişiklik bireylerin günlük yaşamlarında keyif veren dış pekiştiricilerin sayısını düşürür ve davranışsal geri çekilmeyi tetikler. Etkileşim azaldıkça yaşamdan alınan tatmin düşer ve bu durum çökkün duygulanımını besleyen bir ortam yaratır; açık alan aktivitelerinin azalmasıyla birlikte sosyal etkileşimler de sınırlanır ve birey kademeli olarak dış dünya ile bağlantısını azaltma eğilimine girer.

Çevresel değişimlerin ardından başlayan davranışsal çekilme, zihinsel odaklanma süreçleriyle birlikte gelişir. Özellikle ruminasyon mekanizması devreye girer: mevsimsel yavaşlamanın getirdiği halsizlik veya isteksizlik hissine karşı ‘Neden böyle hissediyorum?’ sorularına aşırı odaklanmak, zihni çözümsüz bir döngüye sürükler ve eylemsizliği pekiştirir. Yaz aylarında yüksek düzeyde dış pozitif pekiştiriciler bulunurken sonbaharla birlikte bu alanlar kısıtlayıcı rutinlere dönüşür; artan sorumluluklar olumsuz otomatik düşüncelerin tetiklenmesini kolaylaştırır. Aynı zamanda artan uyku ihtiyacı, karbonhidrat ağırlıklı beslenme isteği ve sosyal izolasyon kendiliğinden büyüyen bir kısır döngü oluşturur.

Bu süreç haftalarca sürüp derinleşen bir çökkünlük, önceden keyif alınan aktivitelere karşı tam bir ilgisizlik ve belirgin işlevsellik kaybına ulaşırsa, tablo mevsimsel afektif bozukluk boyutuna kayar. Klinik Psikolog Deniz, motivasyonun kendiliğinden gelmesini beklemeden ‘eylem motivasyonu oluşturur’ ilkesiyle hareket edilmesi gerektiğini vurgular. Mükemmeliyetçi eğilimleri olan bireyler, artan sorumluluklar karşısında daha hızlı tükenerek eylemsizliğe çekilebilir. İsteksizlik, çökkünlük ve enerji kaybı iki haftadan uzun sürecek ve günlük işlevselliği belirgin şekilde kısıtlıysa, mutlaka uzman desteğine başvurulmalıdır.